tirazi
New member
Bugün “platin bazlı kemoterapi” dediğimiz alan, onlarca yıllık araştırmanın sonucu.
Bu noktada Can'ın söylediği cümleyi unutamıyorum:
“İnsan bazen bir ilacın hikâyesini öğrenince, hastanede damardan verilen sıvının arkasında ne kadar uzun bir bilim tarihi olduğunu fark ediyor.”
Peki Beyindeki Platin de Aynı Platin mi?
Hikâyenin en şaşırtıcı kısmı henüz gelmemişti.
Bir akşam Derya, başka bir yakınının beyin anevrizması nedeniyle tedavi gördüğünü anlattı. Doktorlar “platin coil” yani platin koil yönteminden söz etmişti.
Can hemen sordu:
“Bu da kemoterapi mi?”
Hayır.
Beyin damarlarındaki bazı anevrizmaların tedavisinde, damar içinden ilerletilen kateter aracılığıyla anevrizmanın içine küçük platin tellerden oluşan koiller yerleştirilebilir. Amaç, anevrizmanın içine kan akımını azaltarak anevrizmanın kapanmasına yardımcı olmaktır. NINDS, platin koil embolizasyonunu serebral anevrizmalar için kullanılan endovasküler tedavilerden biri olarak açıklıyor. NINDS+1
Burada platin bir kemoterapi ilacı değildir.
Vücudun içine yerleştirilen özel bir tıbbi cihazın parçasıdır.
Üstelik bu yöntem de her beyin anevrizması için otomatik olarak uygulanmaz. Anevrizmanın büyüklüğü, şekli, konumu ve hastanın genel durumu gibi faktörler tedavi seçimini etkiler.
Derya'nın yüzündeki şaşkınlığı hatırlıyorum:
“Demek ki aynı kelime üç farklı şeyi anlatabiliyor.”
Evet.
Ve sağlık iletişiminde yanlış anlaşılmaların önemli bir kısmı tam da burada başlıyor.
Toplumda “Platin Takıldı” Sözünün İlginç Yolculuğu
“Platin takıldı” ifadesinin günlük dilde bu kadar yaygınlaşmasının da toplumsal bir tarafı var.
Özellikle ortopedik ameliyatlardan sonra insanlar tıbbi cihazların teknik isimlerini hatırlamak yerine daha kolay bir kelime kullanabiliyor.
“Platin.”
Bu kelime zamanla plakayı, vidayı, çiviyi veya başka bir metal implantı anlatan genel bir ifadeye dönüşebiliyor.
Fakat aynı kişi birkaç ay sonra kanser tedavisi gören bir yakını için “ona da platin veriyorlarmış” dediğinde anlam tamamen değişiyor.
İşte forumlarda gördüğümüz birçok soru aslında bu dil karmaşasından doğuyor.
“Platin hangi hastalığa iyi gelir?”
Bu soru tek başına cevaplanması zor bir soru.
Çünkü önce şunu sormak gerekiyor:
Hangi platin?
Ameliyatta kullanılan metal bir implant mı?
Sisplatin veya karboplatin gibi platin bazlı bir kemoterapi ilacı mı?
Yoksa beyin anevrizması tedavisinde kullanılan platin koil mi?
Bir Masada Üç Farklı Hikâye
Bir gün Mehmet, Can, Derya, Elif ve Murat aynı masada otururken konu yeniden platine geldi.
Mehmet:
“Benim platin kemiğimi sabitledi.”
Can:
“Benimkisi kanser hücrelerinin DNA'sına saldırıyor.”
Derya:
“Benim duyduğum platin ise beyin damarındaki anevrizmanın içine yerleştiriliyor.”
Bir süre sessizlik oldu.
Sonra Murat güldü:
“Bir kelime, üç ayrı tıp dalı.”
Elif ise daha ciddi bir soru sordu:
“Peki insanlar bunları internette ararken nasıl ayırt edecek?”
Bence hikâyenin asıl önemli noktası burada.
Sağlık konusunda internette bir kelimeyi okuyup doğrudan kendi durumumuza uyarlamak tehlikeli olabilir. “Platin” kelimesinin tek başına bir tedavi anlamına gelmediğini bilmek önemli.
Örneğin kemik kırığı olan bir kişinin kanser ilacı olan sisplatini araştırması anlamsız olabilir.
Kanser tedavisi gören bir kişinin “bana da platin takıldı” şeklindeki ortopedik anlatımları kendi tedavisiyle karıştırması da aynı derecede yanıltıcı olabilir.
Beyin anevrizması olan bir kişinin ise “platin koil” ifadesini duyup bunun kemoterapi olduğunu düşünmesi yine yanlış olur.
Platin Bazlı Kanser İlaçlarının Bir Diğer Yüzü
Can'ın hikâyesinde bir başka önemli konu daha vardı.
Etkili bir kanser ilacı olması, sisplatinin risksiz olduğu anlamına gelmiyordu.
Platin bazlı kemoterapiler doktor gözetiminde uygulanır ve yan etkileri nedeniyle hastanın yakından takip edilmesi gerekir. Sisplatin özellikle böbrekler üzerinde toksisite oluşturabilen ve işitme ile sinir sistemi üzerinde de yan etkilere yol açabilen bir ilaçtır; bu nedenle tedavi planı kişiye göre değerlendirilir.
Bu ayrıntı bana tıbbın en temel gerçeklerinden birini hatırlattı:
Bir tedavinin güçlü olması, herkese uygun olduğu anlamına gelmez.
Doktorlar yalnızca “Bu ilaç işe yarıyor mu?” sorusuna bakmaz.
“Bu hasta için uygun mu?”
“Dozu ne olmalı?”
“Başka hangi ilaçlarla birlikte kullanılmalı?”
“Böbrek fonksiyonları nasıl?”
“Daha önce hangi tedavileri aldı?”
“Yanıt ne kadar sürdü?”
gibi birçok soruyu birlikte değerlendirir.
NCI'nin sisplatin bilgilerinde de ilacın belirli kanserlerde ve belirli klinik durumlarda kullanıldığı, ayrıca kişiye özgü tıbbi değerlendirme gerektiği vurgulanıyor. Kanser.gov
“Platin” Kelimesini Duyduğunuzda İlk Sorunuz Ne Olmalı?
Benim bu hikâyeden çıkardığım en önemli ders şu:
Doktordan “platin” kelimesini duyduğunuzda utanmadan ayrıntıyı sorun.
“Hocam, platin derken tam olarak hangi malzemeyi veya ilacı kastediyorsunuz?”
Bu tek cümle birçok yanlış anlamayı ortadan kaldırabilir.
Eğer konu ameliyatsa, implantın teknik adını öğrenmek faydalı olabilir.
Eğer konu kanser tedavisiyse, ilacın tam adını - örneğin sisplatin veya başka bir platin bileşiğini - öğrenmek daha anlamlıdır.
Eğer konu beyin damarlarıysa, “platin koil” gibi işlemin tam adını sormak gerekir.
Sağlık iletişiminde soru sormak, doktorun söylediklerine güvenmemek anlamına gelmez.
Tam tersine, ne yapıldığını anlamaya çalışmak tedavi sürecinin bilinçli bir parçasıdır.
Sonunda Mehmet'in Söylediği Cümle
Aylar sonra Mehmet yeniden yürüyüşe çıkmıştı.
Bir bankta otururken ona eski “platin” meselesini sordum.
Gülümsedi:
“Ben başta vücuduma gerçekten platin koyacaklar sanmıştım.”
Sonra biraz düşündü.
“Meğer önemli olan platin değilmiş. Önemli olan neden kullanıldığıymış.”
Bence bütün hikâyenin özeti de buydu.
Platin, tek başına bir hastalığın tedavisi değildir.
Tıpta platin kelimesi farklı bağlamlarda kullanılabilir. Ortopedide halk arasında kırıkların veya eklem sorunlarının cerrahi tedavisinde kullanılan metal implantlara “platin” denebilir. Kanser tedavisinde ise sisplatin, karboplatin ve benzeri platin bileşikleri belirli kanserlerin tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Beyin damarlarında ise bazı serebral anevrizmaların tedavisinde platin koiller kullanılabilir. Kanser.gov+2NINDS+2
Dolayısıyla “Platin hangi hastalıklarda kullanılır?” sorusunun en doğru cevabı aslında bir karşı soruyla başlıyor:
“Hangi platin uygulamasından söz ediyoruz?”
Belki de sağlıkla ilgili forumlarda birbirimize bırakabileceğimiz en değerli mesajlardan biri bu.
Bir kelimeyi duyar duymaz sonuca atlamak yerine, önce kelimenin arkasındaki tedaviyi öğrenmek.
Çünkü aynı kelime bazen kemiği sabitleyen bir implantı, bazen kanser hücresinin DNA'sını hedefleyen bir ilacı, bazen de beynin içindeki bir damarın tedavisinde kullanılan küçücük bir koili anlatabiliyor.
Ve insan sağlığında, bazen en önemli ayrıntı gerçekten de tek bir kelimenin ne anlama geldiğini doğru sormak oluyor.
Bu noktada Can'ın söylediği cümleyi unutamıyorum:
“İnsan bazen bir ilacın hikâyesini öğrenince, hastanede damardan verilen sıvının arkasında ne kadar uzun bir bilim tarihi olduğunu fark ediyor.”
Peki Beyindeki Platin de Aynı Platin mi?
Hikâyenin en şaşırtıcı kısmı henüz gelmemişti.
Bir akşam Derya, başka bir yakınının beyin anevrizması nedeniyle tedavi gördüğünü anlattı. Doktorlar “platin coil” yani platin koil yönteminden söz etmişti.
Can hemen sordu:
“Bu da kemoterapi mi?”
Hayır.
Beyin damarlarındaki bazı anevrizmaların tedavisinde, damar içinden ilerletilen kateter aracılığıyla anevrizmanın içine küçük platin tellerden oluşan koiller yerleştirilebilir. Amaç, anevrizmanın içine kan akımını azaltarak anevrizmanın kapanmasına yardımcı olmaktır. NINDS, platin koil embolizasyonunu serebral anevrizmalar için kullanılan endovasküler tedavilerden biri olarak açıklıyor. NINDS+1
Burada platin bir kemoterapi ilacı değildir.
Vücudun içine yerleştirilen özel bir tıbbi cihazın parçasıdır.
Üstelik bu yöntem de her beyin anevrizması için otomatik olarak uygulanmaz. Anevrizmanın büyüklüğü, şekli, konumu ve hastanın genel durumu gibi faktörler tedavi seçimini etkiler.
Derya'nın yüzündeki şaşkınlığı hatırlıyorum:
“Demek ki aynı kelime üç farklı şeyi anlatabiliyor.”
Evet.
Ve sağlık iletişiminde yanlış anlaşılmaların önemli bir kısmı tam da burada başlıyor.
Toplumda “Platin Takıldı” Sözünün İlginç Yolculuğu
“Platin takıldı” ifadesinin günlük dilde bu kadar yaygınlaşmasının da toplumsal bir tarafı var.
Özellikle ortopedik ameliyatlardan sonra insanlar tıbbi cihazların teknik isimlerini hatırlamak yerine daha kolay bir kelime kullanabiliyor.
“Platin.”
Bu kelime zamanla plakayı, vidayı, çiviyi veya başka bir metal implantı anlatan genel bir ifadeye dönüşebiliyor.
Fakat aynı kişi birkaç ay sonra kanser tedavisi gören bir yakını için “ona da platin veriyorlarmış” dediğinde anlam tamamen değişiyor.
İşte forumlarda gördüğümüz birçok soru aslında bu dil karmaşasından doğuyor.
“Platin hangi hastalığa iyi gelir?”
Bu soru tek başına cevaplanması zor bir soru.
Çünkü önce şunu sormak gerekiyor:
Hangi platin?
Ameliyatta kullanılan metal bir implant mı?
Sisplatin veya karboplatin gibi platin bazlı bir kemoterapi ilacı mı?
Yoksa beyin anevrizması tedavisinde kullanılan platin koil mi?
Bir Masada Üç Farklı Hikâye
Bir gün Mehmet, Can, Derya, Elif ve Murat aynı masada otururken konu yeniden platine geldi.
Mehmet:
“Benim platin kemiğimi sabitledi.”
Can:
“Benimkisi kanser hücrelerinin DNA'sına saldırıyor.”
Derya:
“Benim duyduğum platin ise beyin damarındaki anevrizmanın içine yerleştiriliyor.”
Bir süre sessizlik oldu.
Sonra Murat güldü:
“Bir kelime, üç ayrı tıp dalı.”
Elif ise daha ciddi bir soru sordu:
“Peki insanlar bunları internette ararken nasıl ayırt edecek?”
Bence hikâyenin asıl önemli noktası burada.
Sağlık konusunda internette bir kelimeyi okuyup doğrudan kendi durumumuza uyarlamak tehlikeli olabilir. “Platin” kelimesinin tek başına bir tedavi anlamına gelmediğini bilmek önemli.
Örneğin kemik kırığı olan bir kişinin kanser ilacı olan sisplatini araştırması anlamsız olabilir.
Kanser tedavisi gören bir kişinin “bana da platin takıldı” şeklindeki ortopedik anlatımları kendi tedavisiyle karıştırması da aynı derecede yanıltıcı olabilir.
Beyin anevrizması olan bir kişinin ise “platin koil” ifadesini duyup bunun kemoterapi olduğunu düşünmesi yine yanlış olur.
Platin Bazlı Kanser İlaçlarının Bir Diğer Yüzü
Can'ın hikâyesinde bir başka önemli konu daha vardı.
Etkili bir kanser ilacı olması, sisplatinin risksiz olduğu anlamına gelmiyordu.
Platin bazlı kemoterapiler doktor gözetiminde uygulanır ve yan etkileri nedeniyle hastanın yakından takip edilmesi gerekir. Sisplatin özellikle böbrekler üzerinde toksisite oluşturabilen ve işitme ile sinir sistemi üzerinde de yan etkilere yol açabilen bir ilaçtır; bu nedenle tedavi planı kişiye göre değerlendirilir.
Bu ayrıntı bana tıbbın en temel gerçeklerinden birini hatırlattı:
Bir tedavinin güçlü olması, herkese uygun olduğu anlamına gelmez.
Doktorlar yalnızca “Bu ilaç işe yarıyor mu?” sorusuna bakmaz.
“Bu hasta için uygun mu?”
“Dozu ne olmalı?”
“Başka hangi ilaçlarla birlikte kullanılmalı?”
“Böbrek fonksiyonları nasıl?”
“Daha önce hangi tedavileri aldı?”
“Yanıt ne kadar sürdü?”
gibi birçok soruyu birlikte değerlendirir.
NCI'nin sisplatin bilgilerinde de ilacın belirli kanserlerde ve belirli klinik durumlarda kullanıldığı, ayrıca kişiye özgü tıbbi değerlendirme gerektiği vurgulanıyor. Kanser.gov
“Platin” Kelimesini Duyduğunuzda İlk Sorunuz Ne Olmalı?
Benim bu hikâyeden çıkardığım en önemli ders şu:
Doktordan “platin” kelimesini duyduğunuzda utanmadan ayrıntıyı sorun.
“Hocam, platin derken tam olarak hangi malzemeyi veya ilacı kastediyorsunuz?”
Bu tek cümle birçok yanlış anlamayı ortadan kaldırabilir.
Eğer konu ameliyatsa, implantın teknik adını öğrenmek faydalı olabilir.
Eğer konu kanser tedavisiyse, ilacın tam adını - örneğin sisplatin veya başka bir platin bileşiğini - öğrenmek daha anlamlıdır.
Eğer konu beyin damarlarıysa, “platin koil” gibi işlemin tam adını sormak gerekir.
Sağlık iletişiminde soru sormak, doktorun söylediklerine güvenmemek anlamına gelmez.
Tam tersine, ne yapıldığını anlamaya çalışmak tedavi sürecinin bilinçli bir parçasıdır.
Sonunda Mehmet'in Söylediği Cümle
Aylar sonra Mehmet yeniden yürüyüşe çıkmıştı.
Bir bankta otururken ona eski “platin” meselesini sordum.
Gülümsedi:
“Ben başta vücuduma gerçekten platin koyacaklar sanmıştım.”
Sonra biraz düşündü.
“Meğer önemli olan platin değilmiş. Önemli olan neden kullanıldığıymış.”
Bence bütün hikâyenin özeti de buydu.
Platin, tek başına bir hastalığın tedavisi değildir.
Tıpta platin kelimesi farklı bağlamlarda kullanılabilir. Ortopedide halk arasında kırıkların veya eklem sorunlarının cerrahi tedavisinde kullanılan metal implantlara “platin” denebilir. Kanser tedavisinde ise sisplatin, karboplatin ve benzeri platin bileşikleri belirli kanserlerin tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Beyin damarlarında ise bazı serebral anevrizmaların tedavisinde platin koiller kullanılabilir. Kanser.gov+2NINDS+2
Dolayısıyla “Platin hangi hastalıklarda kullanılır?” sorusunun en doğru cevabı aslında bir karşı soruyla başlıyor:
“Hangi platin uygulamasından söz ediyoruz?”
Belki de sağlıkla ilgili forumlarda birbirimize bırakabileceğimiz en değerli mesajlardan biri bu.
Bir kelimeyi duyar duymaz sonuca atlamak yerine, önce kelimenin arkasındaki tedaviyi öğrenmek.
Çünkü aynı kelime bazen kemiği sabitleyen bir implantı, bazen kanser hücresinin DNA'sını hedefleyen bir ilacı, bazen de beynin içindeki bir damarın tedavisinde kullanılan küçücük bir koili anlatabiliyor.
Ve insan sağlığında, bazen en önemli ayrıntı gerçekten de tek bir kelimenin ne anlama geldiğini doğru sormak oluyor.